NEET санатындағы әйелдердің гендерлік асимметриясы және әлеуметтік осалдығы: Web Of Science деректер қорына 10 жылдық жүйелі талдау (2016-2025)
DOI:
https://doi.org/10.26577/JPsS20269617Аннотация
NEET жастар феномені (білім алмайтын, жұмыс істемейтін немесе кәсіби даярлықтан өтпейтін жастар) қазіргі әлеуметтік-экономикалық саясаттағы маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Бұл топқа тән айқын гендерлік асимметрия байқалады: құрылымдық, институционалдық және әлеуметтік-мәдени кедергілерге байланысты әйелдер білім алу және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерінен айырылу тәуекеліне анағұрлым көбірек ұшырайды. Мақаланың мақсаты - соңғы ғылыми әдебиеттерге талдау жасау арқылы NEET санатындағы әйелдердің осалдық факторлары мен негізгі қозғаушы күштерін жүйелеу және гендерлік жауапты жұмыспен қамту саясатын әзірлеудің басым бағыттарын анықтау. Зерттеу NEET санатындағы әйелдердің осалдығын гендерлік, жас ерекшелігі, әлеуметтік-экономикалық және мәдени теңсіздіктердің тоғысуы ретінде тұжырымдай отырып, интерсекциялық аналитикалық перспективаны қолданады. Әдіснамалық тұрғыдан зерттеу PRISMA хаттамасының нұсқауларын сақтай отырып, академиялық жарияланымдарға жүйелі шолуды қамтиды. Қорытынды таңдама 2016-2025 жылдар аралығында Web of Science (Core Collection) деректер қорында жарияланған 69 мақаладан тұрады. Талдау NEET санатындағы әйелдерге әсер ететін осалдық факторларының өзара байланысты үш кластерін анықтады: (1) ерте ана болу және төленбейтін күтім жұмысының шамадан тыс жүктемесі сияқты демографиялық және отбасылық факторлар; (2) стигматизация және өзін-өзі бағалаудың төмендеуін қоса алғандағы психоәлеуметтік факторлар; (3) еңбек нарығындағы гендерлік жалақы алшақтығы және біліктілік сәйкессіздігі сияқты экономикалық және білім беру факторлары. Зерттеу нәтижелері әмбебап жұмыспен қамту шараларының бұл демографиялық топ үшін тиімділігі төмен екенін көрсетеді. Бұл зерттеудің ғылыми жаңалығы NEET мәртебесіндегі әйелдердің осалдығын зерттеудің кешенді аналитикалық негізін әзірлеу болып табылады, бұл жастардың гендерлік сараланған шеттетілуін теориялық тұрғыдан түсінуді кеңейтеді. Практикалық маңыздылығы бала күтімі инфрақұрылымын нығайтуды, білім беру және кәсіби реинтеграцияның икемді тетіктерін әзірлеуді және кешенді әлеуметтік қолдау шараларын қарастыратын гендерлік жауапты жұмыспен қамту саясатына көшу қажеттілігін негіздеуде жатыр.
Түйін сөздер: NEET жастар, әйелдер, гендерлік теңсіздік, әлеуметтік шеттетілу, еңбек нарығы, кәсіптер социологиясы.
