Brief COPE сауалнамасының қазақша нұсқасын мәдени бейімдеу және факторлық құрылымы
DOI:
https://doi.org/10.26577/JPsS20269611Аннотация
Зерттеу Brief COPE сауалнамасын аударуға және бейімдеуге, сондай-ақ оның психометриялық көрсеткіштерін бағалауға арналған. Зерттеудің мақсаты Brief COPE сауалнамасын мәдени-лингвистикалық бейімдеу және оның Қазақстан Республикасының қазақ тілді іріктемесіндегі факторлық құрылымын талдау болып табылады. Зерттеуге 16–67 жас аралығындағы 495 респондент қатысты. Сауалнама диспозициялық форматта қолданылды және стреспен күресудің тұрақты әдістерін бағалауға бағытталған.
Әдістеменің құрылымын зерттеу үшін эксплораторлық факторлық талдау жүргізілді. Деректердің факторлық талдауға жарамдылығы Кайзер–Мейер–Олкин көрсеткішінің жоғары мәнімен (KMO = 0,878) және Бартлеттің статистикалық маңызды сфералық өлшемшартымен расталды (χ² = 6793,286; df = 378; p < 0,001). Талдау нәтижелері бойынша Brief COPE қазақ тіліндегі нұсқасының жеті факторлық құрылымы анықталды. Бөлінген факторлар стреспен күресудің негізгі функционалды әдістерін көрсетеді және жалпы дисперсияның 54,7 % түсіндіреді.
Қорытынды модельге 25 тармақ кірді; түпнұсқа нұсқасының үш тармағы жоғары бірегейлігі мен көлденең жүктемелердің болуына байланысты алып тасталынды. Факторлардың мағыналы талдауы олардың психологиялық интерпретациясын және түпнұсқа құралдың тұжырымдамалық логикасына сәйкестігін көрсетті. Факторлардың ішкі келісім көрсеткіштері қолайлы деңгейде болды және α = 0,611– 0,809 аралығында өзгеріп отырды. Зерттеудің шектеулеріне іріктеме құрылымының ерекшеліктері және сауалнаманың диспозициялық форматы жатады, бұл алынған нәтижелердің жалпылануын және оларды ахуалдық копинг контекстінде түсіндіруді шектеуі мүмкін.
Зерттеудің ғылыми құндылығы Brief COPE сауалнамасының құрылымы мен қолданылу мүмкіндігі туралы эмпирикалық деректерді кеңейтуімен және Қазақстандағы копинг-стратегияларды мәдени тұрғыдан сезімтал психодиагностиканы дамытуға қосқан үлесімен айқындалады. Жұмыстың практикалық маңыздылығы бейімделген сауалнама нұсқасын ғылыми зерттеулерде, білім беру тәжірибесінде және қолданбалы психологиялық жұмыста пайдалану мүмкіндігімен айқындалады.
Тұтастай алғанда, алынған нәтижелер Brief COPE қазақ тіліндегі нұсқасы қазақ тіліндегі іріктемелердегі диспозициялық копинг-стратегияларды бағалау үшін психометриялық тұрғыдан қолайлы және мазмұнды түсіндірілетін құрал ретінде пайдаланылуы мүмкін екенін көрсетеді.
Түйін сөздер: копинг, Brief COPE, мәдени бейімделу, эксплораторлық факторлық талдау, Қазақстан.
