Болашақ педагог-психологтарда ұлттық құндылықтарды интериоризациялаудың психологиялық ерекшеліктері

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JPsS20994326

Аңдатпа

Мақалада болашақ педагог-психологтардың ұлттық құндылықтарды интериоризациялауы психологиялық құбылыс ретінде қарастырылады. Интериоризация сыртқы мәдени норманы жай білу емес, оны тұлғалық мағынаға, эмоциялық қабылдауға және өздігінен қолдайтын кәсіби уәжге айналдыру үдерісі ретінде түсіндіріледі. Зерттеудің мақсаты – ұлттық құндылықтарды интериоризациялаудың когнитивтік, эмоциялық және мотивациялық компоненттерін сипаттау және оның мәдени сәйкестікпен байланысын анықтау. Зерттеудің ғылыми маңызы «ұлттық құндылықтар» мазмұнын жалпы құндылықтық бағдарлардан және мәдени сәйкестіктен ажыратып, олардың психологиялық байланысын Қазақстандағы кәсіби даярлық контексінде талдаумен айқындалады. Бір университеттің «Педагогика және психология» бағдарламасында оқитын 3–4 курс студенттерінен мақсатты қолжетімді іріктеме құрылды (N = 78). Пилоттық көлденең корреляциялық дизайн қолданылды. Авторлық интериоризация сауалнамасының компоненттік көрсеткіштері, мәдени сәйкестік индексі және мотивациялық көрсеткіштер талданды; сипаттамалық статистика, Пирсон корреляциясы және Фишердің z-түрлендіруі негізіндегі 95% сенімділік аралықтары есептелді. Когнитивтік компоненттің орташа көрсеткіші M = 3,87 (SD = 0,52), эмоциялық компоненттікі M = 3,41 (SD = 0,61), мотивациялық компоненттікі M = 3,28 (SD = 0,57) болды. Интериоризация мәдени сәйкестікпен оң байланысты анықтады (r = 0,62; 95% CI [0,46; 0,74]; p < 0,001). Эмоциялық тәжірибе (r = 0,64) мен ішкі мотивация (r = 0,58) да интегралдық көрсеткішпен оң байланыс көрсетті, алайда олар мазмұндық жақындығына байланысты дербес себептік предикторлар ретінде түсіндірілмейді. Ғылыми үлес құндылықты білу мен оны ішкі кәсіби реттеуіш ретінде қабылдаудың бірдей емес екенін эмпирикалық тұрғыдан көрсетуге негізделеді. Практикалық тұрғыдан нәтижелер педагог-психологтарды даярлауда мәдени сезімтал рефлексия, кәсіби этикалық жағдайларды талдау және автономды мотивацияны қолдау мазмұнын жобалауға қолданылуы мүмкін.

Түйін сөздер: ұлттық құндылықтар, интериоризация, мәдени сәйкестік, эмоциялық қабылдау, ішкі мотивация, педагог-психолог.

Автор өмірбаяндары

  • Д. Даулеталиева, Орталық Азия инновациялық университеті, Шымкент, Қазақстан

    (корреспондент-автор) аға оқытушы, Орталық Азия инновациялық университеті (Шымкент, Қазақстан, e-mail: dauletalieva_1984@mail.ru)

  • Ш Арзымбетова, Ж. Ташенев атындағы университет, Шымкент, Қазақстан

    педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, Ж. Ташенев атындағы университет (Шымкент, Қазақстан, e-mail: sh.zh73@mail.ru)

  • Б. Тоқтағұл, Орталық Азия инновациялық университеті, Шымкент, Қазақстан

    филология ғылымдарының кандидаты, аға оқытушы, Орталық Азия инновациялық университеті (Шымкент, Қазақстан, e-mail: bikamal.toktagul54@mail.ru)

  • С. С. Алайдарова, Орталық Азия инновациялық университеті, Шымкент, Қазақстан

    аға оқытушы, Орталық Азия инновациялық университеті (Шымкент, Қазақстан, e-mail: salta.maxanbetova@mail.ru)

Жарияланды

2026-11-19