Балалық шақта жыныстық зорлық-зомбылықты бастан кешірген әйелдердегі ПТСБ симптомдарының айқындығы және травмалық тәжірибе ерекшеліктері: пилоттық зерттеу

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JPsS20994226

Аңдатпа

Балалық шақта жыныстық зорлық-зомбылықты бастан кешіру психологиялық әл-ауқат пен әлеуметтік бейімделудің ұзақ мерзімді бұзылыстарымен қатар жүруі мүмкін. Зерттеудің мақсаты – осындай тәжірибесі бар әйелдердегі посттравмалық стресстік бұзылыс (ПТСБ) симптомдарының айқындылығын бағалау және олардың қорқынышпен, мазасыздықпен, өзін-өзі төмен бағалаумен, жалғыздықпен және агрессиямен өзара байланысын зерттеу. Зерттеу ПТСБ симптомдары мен жарақаттық тәжірибенің психоэмоциялық сипаттамалары арасындағы байланыстарды нақтылауға бағытталған, бұл психологиялық көмек көрсету тәсілдерін әзірлеу үшін маңызды. Көлденең дизайнға негізделген сандық пилоттық зерттеуге 25 әйел қатысты. Деректер PCL-5 сауалнамасы мен авторлық сауалнама арқылы жиналып, сипаттамалық статистика, Пирсонның корреляциялық талдауы және эксплораторлық көптік сызықтық регрессия әдістерімен өңделді. PCL-5 бойынша жиынтық көрсеткіштің орташа мәні 41,72 баллды (SD = 6,72) құрап, зерттеуде қабылданған ықтимал ПТСБ скринингтік бағалаудың шекті деңгейінен жоғары болды. ПТСБ симптомдарының айқындылығы мен қорқыныш арасында орташа деңгейдегі оң корреляция анықталды (r = 0,452; p < 0,05). Қорқыныш тәуелді айнымалы ретінде алынған регрессиялық модельде ПТСБ симптомдарының айқындылығы (β = 0,396; p = 0,010) және өзін-өзі төмен бағалау көрсеткіші (p = 0,028) статистикалық тұрғыдан мәнді предикторлар болды. Аталған модельде мазасыздықтың, жалғыздықтың және агрессияның қорқынышпен статистикалық мәнді байланыстары анықталған жоқ. Зерттеудің ғылыми құндылығы балалық шағында жыныстық зорлық-зомбылықты бастан кешірген әйелдердегі ПТСБ симптомдары мен жекелеген психоэмоциялық сипаттамалардың арақатынасы туралы алдын ала эмпирикалық деректер алумен сипатталады. ПТСБ симптомдары мен дербес психологиялық көрсеткіштерді ажыратуға ерекше назар аударылды, өйткені олардың статистикалық өзара байланысы психологиялық конструктілердің бірдей екендігін білдірмейді және себеп-салдарлық механизмнің бар екенін дәлелдемейді. Алынған нәтижелер кейінгі зерттеулерді жоспарлауда және ПТСБ симптомдарын, қорқыныш пен өзін-өзі бағалауды бағалауды қамтитын психологиялық сүйемелдеу бағыттарын анықтауда қолданылуы мүмкін. Іріктеме көлемінің аздығы мен зерттеудің көлденең дизайны нәтижелерді жалпылау мүмкіндігін шектейді және себеп-салдарлық қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.

Түйін сөздер: балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылық, посттравмалық стресстік бұзылыс (ПТСБ), жарақаттық тәжірибе, қорқыныш, өзін-өзі бағалау.

Автор өмірбаяндары

  • Г. Сапарова, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан, Астана халықаралық университеті, Астана, Қазақстан

    Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің PhD докторанты, аға оқытушы, Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан, e-mail: gulnur0319@mail.ru)

  • Ж. Бекова, Астана халықаралық университеті, Астана, Қазақстан

    психология ғылымдарының кандидаты, доцент, Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан, e-mail: b.zhanat2313@mail.ru)

  • О. Ерниязов, Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан

    аға оқытушы, Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті (Орал, Қазақстан, e-mail: Planeta_79@mail.ru)

  • Г. Ақымбек, Астана халықаралық университеті, Астана, Қазақстан

    PhD докторант, аға оқытушы, Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан, e-mail: agulazira@gmail.com)

Жарияланды

2026-11-19