Формирование нравственно-психологических качеств женской личности как приоритетная проблема в творчестве азербайджанских просветителей

Аңдатпа

Мақала әйел тұлғасының адамгершілік-психологиялық сапасының қалыптасуы мәселелерін зерттеуге арналған. Зерттеу нысаны ретінде XIX  ғасырдың  аяғы  мен  ХХ  ғасырдың  басында  өмір сүрген Әзірбайжан ағартушы-жазушыларының шығармалары алынған. Зерттеу пәні – жазушы шығармаларындағы осы мәселенің басым тұстары мен олардың шығармашылығындағы әйел мәселелерінің орны. Белгілі болғандай, ХІХ ғасырдың 60-70-ші жылдарынан бастап Әзірбайжанның алдыңғы қатарлы азаматтары өз халқын ояту үшін күрес жүргізуде оның ағартушылығының, жас ұрпақты тәрбиелеудің, салауатты тұрмыспен қамтамасыз етудің әйел бостандығы мәселесімен бір мәнді байланысы барына сенімді болды. Бұл мәселе ХХ ғасырдың басында халықтың әлеуметтік өмірінің басқа да маңызды мәселелерімен тең болуымен қатар, бір-біріне қарама-қарсы алдыңғы қатарлы және реакциялық күштердің күресінің орталығында болғандығы кездейсоқ емес. Сонымен, “Фуюзат” және “Шалала” журналдарының редакциясында реакциялық діни идеологияның өкілдері жиналды. Олармен бірге мұсылман дінбасылары да бірікті. Олардың әйелдерге қатысты саясатының жалпы желісі әйелдердің қоғамнан жабық және оқшауланған түрінде болатындығын растау болды. Әзірбайжан зиялыларының прогрессивті бөлігіне келетін болсақ, бұл күштер “Молла Насреддин” журналы мен оның редакторы Джалил Мамедкулизаде төңірегінде бірікті. Әсіресе реакциялық күштердің іс-әрекеттеріне қатысты шешілмейтін позицияны иеленген, әйелдер бостандығы үшін күреске шақырған алдыңғы қатарлы демократиялық мәдениеттің өкілдері қатарына М.А. Сабир, Омер Фаиг, А. Ахвердиев, М.С. Ор- дубади, Али-гули Гамкюсар және басқалар кірді.

Түйін сөздер: әйел тұлғасы, адамгершілік, әлеуметтік-психологиялық қасиеттер,  өзін-өзі  тану, білімділік.