Өмір метрономы: психологиялық уақыттың біркелкілігі мен өмір сүру ұзақтығының арасындағы байланыс

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JPsS20994426

Аңдатпа

Мақала өмір жолының субъективті көрінісінің (ӨЖСК) қарапайымдылық-күрделілігі мен психологиялық жас арасындағы байланысты зерттеуімізді (2020 ж.) жалғастырады. Жұмыстың мақсаты — бесжылдық интервалдардың қанықтылығын бағалаудың біркелкілігі психологиялық және хронологиялық жастардың синхрондалуымен, сондай-ақ нақты өмір сүру ұзақтығының жоғары болуымен оң байланысты деген болжамды тексеру.

Іріктеме Болгария мен АҚШ-та тұратын 40–99 жас аралығындағы 145 адамды қамтыды. БИБ (бесжылдық интервалдарды бағалау) тесті қолданылды, бағалаулардың дисперсиясы (qRg), кардиналдылық (К) және психологиялық (qPA) пен хронологиялық (CA) жастар арасындағы Кендалл корреляциясы (τ) есептелді. Сызықтық және сызықтық емес регрессиялық талдау қолданылды.

Нәтижелер: (1) qRg мен τ(qPA,CA) арасында күшті теріс корреляция анықталды (rs = -0,742; p < 0,01); (2) сызықтық емес модельдер 0,681-ге дейінгі R² (детерминация коэффициентін) береді; (3) 65–99 жас аралығындағы 37 адамнан тұратын ішкі іріктемеде K көрсеткіші нақты өмір сүру ұзақтығымен теріс корреляцияланады (rp = -0,380; p < 0,05), ал алты ішкі топқа (K-ның өсу реті бойынша) агрегациялау кезінде R² көрсеткіші 0,846-ға жетеді. Нәтижелерге негізделген (4) инерцияның психологиялық заңы тұжырымдалды: өмірдің әртүрлі кезеңдері неғұрлым бірсарынды бастан өткерілсе, ұзақ өмір сүру соғұрлым жоғары болады; (5) өмір жолының предикторлары ретінде жаңа сандық параметрлер — энтропия (дисперсия, кардиналдылық) және синхрондалу (психожастық корреляция) енгізілді.

Алынған нәтижелер клиникалық және жас ерекшелік психологиясындағы, кросс-мәдени және эпидемиологиялық зерттеулердегі өмір метрономын (адамның өз өмір жолының уақытын бастан өткеру қарқынының біркелкілігі) зерттеудің жаңа перспективаларын ашады. БИБ тесті мезгілсіз өлім-жітімнің психологиялық қауіп-қатерлерін скринингтен өткізу үшін қолданылуы мүмкін.

Түйін сөздер: психология, каузометрия, психологиялық жас, психологиялық уақыт, тұлға, өмір жолы, өмір сүру ұзақтығы.

Автор өмірбаяндары

  • К. Кирилов, Казанлык аудандық емханасы, Казанлык, Болгария

    PhD, дәрігер, психотерапевт, Казанлык аудандық емханасы (Казанлык, Болгария, e-mail: drkirilov@gmail.com)

  • А. Кроник, LifeLook.Net каузометрия институты, Солтүстік Бетесда, АҚШ

    психология ғылымдарының докторы (ScD), клиникалық психолог, LifeLook.Net каузометрия институты (Солтүстік Бетесда, АҚШ, e-mail: a.a.kronik@gmail.com)

Жарияланды

2026-11-19