Мегаполистердегі егде жастағы адамдардың әлеуметтік әл-ауқаты және рекреациялық спорт

Аңдатпа

Урбанизацияның жылдам қарқыны және егде жастағы халық санының артуы Қазақстанның ірі қалаларында табысты қартаю жағдайларын зерттеуді өзектендіреді. Егде жастағы адамдардың физикалық белсенділігін, әлеуметтік қатысуын және психологиялық әл-ауқатын сақтауға ықпал ететін факторлардың бірі-рекреациялық спорт. Зерттеудің мақсаты рекреациялық спорт бағдарламаларына қатысу Алматы мен Шымкентте тұратын қарттардың әлеуметтік әл-ауқатымен қалай байланысты екенін анықтау. Физикалық жағдайдың, эмоционалдық әл-ауқаттың, әлеуметтік байланыстардың, жалғыздық пен қоғамдастық сезімдерінің өзгеруіне, сондай-ақ қалалық инфрақұрылым мен белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарының рөліне ерекше назар аударылады. Зерттеудің эмпирикалық негізі рекреациялық спорт бағдарламаларына үнемі қатысатын егде жастағы адамдармен 17 жартылай құрылымдық сұхбат және осы жас тобымен жұмыс істейтін мамандармен үш сараптамалық сұхбат болды. Сұхбат 2025 жылдың шілдесінен қазанына дейін жүргізілді. Алынған мәліметтер тақырыптық талдау әдісімен өңделді. Зерттеу құралдары алдын-ала пилоттық және этикалық сараптамадан өтті. Нәтижелер рекреациялық спорт түрлеріне үнемі қатысу ұтқырлықты жақсартуға, созылмалы ауырсынудың ауырлығын төмендетуге, физикалық сенімділікті арттыруға және күнделікті өмірде Тәуелсіздікті сақтауға ықпал ететінін көрсетті. Алынған нәтижелер негізінде егде жастағы адамдардың әлеуметтік әл-ауқатының физикалық, эмоционалдық, әлеуметтік және қоршаған орта компоненттерінің өзара байланысын көрсететін тұжырымдамалық модель ұсынылды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы  әлеуметтік оқшаулануды азайтуға, тәуелсіздікті қолдауға және қарттардың өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған белсенді ұзақ өмір сүру орталықтары мен қалалық саясат бағдарламаларын жетілдіру кезінде алынған деректерді пайдалану мүмкіндігі.

Түйін сөздер: рекреациялық спорт, егде жастағы адамдар, әлеуметтік әл-ауқат, белсенді қартаю, қалалық орта.