Орталық Азия қалалары тұрғындарының өз бақытын бағалауы: қалалар арасындағы айырмашылықтар және әлеуметтік корреляттар
DOI:
https://doi.org/10.26577/JPsS20269839Аңдатпа
Бақыт субъективті әл-ауқаттың сипаттамасы ретінде күнделікті өмірдің әлеуметтік жағдайларымен, қолжетімді ресурстармен және әлеуметтік қатынастардың сипатымен байланысты. Орталық Азия қалаларын салыстыру бұл өзара байланыстарды тарихи-мәдени тұрғыдан жақын, бірақ қалалық контекстілері әртүрлі ортада қарастыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты – Алматы, Ташкент және Бішкек тұрғындарының бақытты субъективті бағалауындағы қалалар арасындағы айырмашылықтарды салыстырмалы түрде талдау және оның материалдық жағдаймен, денсаулық жағдайымен, әлеуметтік қолдаумен және дәстүрлермен/құндылықтармен байланысын анықтау. Зерттеудің эмпирикалық базасын Алматыдан (n = 174), Ташкенттен (n = 237) және Бішкектен (n = 100) 511 респонденттің сауалнама деректері, сондай-ақ Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстаннан 15 сарапшының қысқаша жауаптары құрады. Зерттеудің сандық кезеңінде сипаттамалық талдау, ANOVA/Welch ANOVA және Пирсонның корреляциялық талдауы қолданылды. Нәтижелер бақытты субъективті бағалау, денсаулық жағдайы, әлеуметтік қолдау және дәстүрлердің/құндылықтардың маңыздылығы бойынша қалалар арасында айырмашылықтар бар екенін көрсетті, ал материалдық жағдайды бағалаудағы айырмашылықтар статистикалық мәнділік деңгейіне жеткен жоқ. Бақытты субъективті бағалаумен неғұрлым айқын оң байланыстар денсаулық жағдайы мен әлеуметтік қолдау көрсеткіштері бойынша анықталды; материалдық жағдаймен және дәстүрлермен/құндылықтармен де оң байланыстар байқалды. Сараптамалық бағалаулар қоғамдық кеңістіктердің, экологиялық және қалалық жағдайлардың, әлеуметтік капиталдың және қалалық қызметтердің қолжетімділігінің маңыздылығын көрсете отырып, сандық нәтижелерді толықтырды. Зерттеу нәтижелері бақытты субъективті бағалауды әлеуметтік ресурстар мен қалалық өмір жағдайларының жиынтығы аясында қарастыру қажеттігін растайды. Зерттеудің құндылығы халықаралық әдебиетте жеткіліксіз ұсынылған Орталық Азия контексіндегі қалалық әл-ауқат туралы эмпирикалық деректерді кеңейтумен айқындалады. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы оларды әлеуметтік қолдауды нығайтуға, қалалық инфрақұрылымның қолжетімділігін арттыруға және тұрғындардың әл-ауқатына ықпал ететін жағдайлар жасауға бағытталған қалалық әлеуметтік бағдарламалар мен бастамаларды әзірлеуде пайдалану мүмкіндігімен анықталады.
Түйін сөздер: өз бақытын бағалауы, субъективті әл-ауқат, әлеуметтік қолдау, денсаулық, қалалық әл-ауқат, Орталық Азия.
