Мектеп ортасында буллингті алдын алу және зерттеу: шағын зерттеулердің нәтижелері (Хабаршы. Психология және социология сериясы, 2020)
Мақалада мектеп ортасындағы буллингке қарсы тұрудың шетелдік және отандық бағдарламаларын талдау негізінде буллингтің алдын алу және зерттеу мәселесі қарастырылады.Мектепте буллингті анықтау бойынша шағын-зерттеу нәтижелері келтіріледі.Жүргізілген әдістемелердің нәтижелері бойынша буллинг объектілерінің тәуекел тобына жататын балаларға тән кейбір жалпы ерекшеліктер атап өтіледі: мазасыздықтың  жоғары  деңгейі, эмоциялық лабильділік, эмоциялық-ерік тұрақсыздығы, өзін-өзі бағалаудың төмендігі, талаптанудың барабар емес деңгейі, азшылдықты, бақылаудың төмен локусы, ведомость, қашу-жанжалды жағдайлардан шығудың негізгі стратегиясы ретінде.Диагностиканың нәтижелері бойынша «тәуекел тобы» – «буллингтің әлеуетті құрбандары» анықталып, онымен «эмоция әлемі» эмоциялық даму деңгейін арттыру бағдарламасы және антибуллингтік   біліктілікті   қалыптастыру   тренингі    өткізілді.    Бұл    жұмыстың    нәтижелері   оң динамиканы көрсетті, бұл оқушылардың буллингке қарсы іс-әрекет жасау дағдыларын қалыптастыру қажеттілігі туралы болжамды растады, оларға: эмоционалдық тұрақтылық, тұрақтылық, тепе-теңдік, ерік күші, психикалық күш және т.б. жатады.Нәтижесінде, буллинг жағдайына қатысты педагогтар мен психологтардың батылдығы, басылуы және  ұйқысыздығы  күш-жігері  ден  қоюдың  құзыретті  және  ашық  тәсілдеріне  өзгеруі мүмкін, бірақ ол үшін белгілі бір іс-әрекеттер деңгейіне дейін анық, келісілген және пысықталған, мектеп қызметкерлерінің орынды қарым-қатынас құндылығын және буллингті тоқтату қажеттілігін көрсететін позициясын қалыптастыру бойынша жұмыс жүргізу қажет. Түйін сөздер: буллинг, виктимизация, антибуллингті дағдылар, буллингтің құрбандары, эмoциoнaлды лaбильділік, эмoциoнaлды-ерікті тұрақсыздық, эмoциoнaлды тұрақтылық, тұрақтылық, байсалдылық, психикалық күш.