Әлемдік психологиядағы стресске төзімділік тұжырымдамаларын талдау (Хабаршы. Психология және социология сериясы, 2020)
Бұл мақала әлемдік психология шеңберіндегі стресске қарсы тұру тұжырымдамасын талдау мен жүйелеуге арналған. Авторлар мақаланы стресстің адамдар өміріндегі рөлін ашудан бастайды, бұл стресстің қосарлы табиғатын атап көрсетеді, мұнда бір жағынан адамзаттың түр ретінде дамып, өмір сүруіне қозғаушы күш (эволюциялық тәсіл), ал екінші жағынан адамды жоя алатын күш (ситуациялық тәсіл) ретінде. Стрессті жеңудің маңыздылығы адам өмірінің сәттілігін анықтайтын механизм ретінде де атап өтілген. Қиын өмірлік жағдайлармен тіл табыса білу адамның стресске төзімділігін білдіреді. Авторлар қазақстандық, орыс және батыстық стресстерге төзімділік тұжырымдамаларын, соның ішінде Авдулова, Дьяков, Ташимова Ф.С., Мынбаева А.К., Гармези, Лутхар, Зиглер, Гест, Рид, Мастен және басқаларын қоса алғанда, эмпирикалық және эксперименттік зерттеулерді талдайды және жүйелейді. Мақалада шизофрения туралы әдебиетте пайда болған стресстік төзімділікті зерттеу тарихы талданады. Содан кейін ол психикалық ауытқулары бар пациенттердің зерттеу материалдарында дамиды, онда бастапқы назар осы пациенттердің зиянды мінез-құлқын түсінуге бағытталды, олардың арасында бейімделушілік мінез-құлықпен ерекшеленетін топтар бөлінді, бұл әртүрлі бұзылулардан зардап шегетін осы топқа тән емес еді, нәтижесінде бұл анықтама қызығушылықтың пайда болуының бастауы болды. Мақалада күйзеліске төзімділіктің маңызды белгілері және оны ынталандырушы факторлар қарастырылады. Қорытынды ретінде авторлар әлемдік тұжырымдамаларды талдау негізінде стресске төзімділік анықтамасын ұсынды, бұл құбылыс туралы және стресске тұрақтылықты оңтайландыратын негізгі факторлар туралы толық түсінік берді.Түйін сөздер: стресс, копинг, тұрақтылық, бейімделу, психологиялық денсаулық.