(untitled) (Хабаршы. Психология және социология сериясы, 2026)
Мақалада Қазақстандағы әлеуметтік қызметкерлердің эмоциялық қажуы кәсіби, құқықтық және институционалдық мәселе ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты кәсіби қажудың психологиялық көріністерін еңбек, әлеуметтік және ұйымдық-құқықтық кепілдіктер жүйесінде қалай көрсетуге болатынын анықтау және алдын алу тетіктерін негіздеу болып табылады. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы эмоциялық күйіп кету көрсеткіштерін жұмыс берушінің жауапкершілігімен, супервизиялық қолдаумен, еңбек жүктемесін реттеумен және психоэмоциялық қауіпсіздік стандарттарымен байланыстыра қарастыруында көрінеді. Зерттеу әдіснамасы ғылыми әдебиеттерге контент-талдау жүргізуді, қайталама эмпирикалық талдауды, нормативтік-құқықтық талдауды, салыстырмалы-құқықтық бағалауды және кейстік интерпретацияны қамтиды. Алынған нәтижелер эмоциялық сарқылу, деперсонализация, кәсіби тиімділіктің төмендеуі, екіншілік травматизация және созылмалы кәсіби стресс феномендерінің Қазақстанның қолданыстағы құқықтық кеңістігінде жеткілікті деңгейде көрініс таппағанын көрсетеді. Зерттеу еңбек және әлеуметтік реттеу жүйесіндегі олқылықтарды анықтап, құқықтық тұрақтылықты, эмоциялық тұрақтылықты, ұйымдастырушылық қолдауды және әлеуметтік-психологиялық қауіпсіздікті біріктіретін LERM құқықтық және эмоциялық тұрақтылық моделін ұсынады. Зерттеудің құндылығы психологиялық деректерді құқықтық және институционалдық категорияларға пәнаралық тұрғыдан трансформациялауымен сипатталады. Практикалық маңыздылығы LERM моделін институционалдық аудитте, профилактикалық бағдарламаларда, супервизиялық хаттамаларда және әлеуметтік қызмет көрсету ұйымдарындағы эмоциялық күйіп кету тәуекелдерін мониторингтеу жүйесінде қолдану мүмкіндігімен байланысты. Түйін сөздер: эмоциялық қажу, әлеуметтік қызметкерлер, еңбек құқығы, еңбекті қорғау, психоэмоциялық денсаулық, супервизия, құқықтық тұрақтылық.