Z ұрпағының өміріндегі әлеуметтік желілердің цифрлық тәуелділік пен ресурстық функциялары
DOI:
10.26577/JPsS20269728Аңдатпа
Жедел цифрлық трансформация жағдайында әлеуметтік желілер Z ұрпағының күнделікті өмірінің негізгі құрамдас бөлігіне айналып, коммуникация, тұлғалық бірегейлікті қалыптастыру және ақпаратты тұтыну үлгілерін елеулі түрде өзгертуде. Зерттеулер санының артуына қарамастан, әлеуметтік желілердің функционалдық ресурс әрі цифрлық тәуелділіктің ықтимал көзі ретіндегі қосарлы табиғаты, әсіресе Қазақстан контекстінде, жеткілікті деңгейде зерттелмеген.
Осы зерттеудің мақсаты әлеуметтік желілердің ең алдымен цифрлық ресурс ретінде қызмет ететінін немесе Алматы жастары арасында цифрлық тәуелділіктің қалыптасуына ықпал ететінін анықтау, сондай-ақ онлайн өзара әрекеттесу қарқындылығы мен үлгілеріне әсер ететін әлеуметтік-демографиялық және мінез-құлықтық факторларды айқындау.
Зерттеуде 787 респонденттің сауалнамасына негізделген сандық зерттеу дизайны қолданылды. Әдіснамалық негізі сипаттамалық статистиканы, корреляциялық талдауды, айқас кестелерді және SPSS бағдарламалық қамтамасыз етуін пайдалана отырып жүргізілген статистикалық тестілеуді қамтиды.
Зерттеу нәтижелері әлеуметтік желілердің Z ұрпағы өмірінде қосарлы рөл атқаратынын көрсетеді. Бір жағынан, олар ақпаратқа қолжетімділікті жеңілдетеді, дағдыларды дамытуға ықпал етеді және әлеуметтік өзара әрекеттесуді күшейтеді. Екінші жағынан, оларды қарқынды пайдалану мазасыздықпен, прокрастинациямен, зейіннің төмендеуімен және компульсивті мінез-құлық үлгілерімен тығыз байланысты.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы цифрлық социологияны дамытуға қосқан үлесінде көрініс табады, атап айтқанда бір пайдаланушылар тобы шеңберінде ресурстық бағыттағы және тәуелділікке байланысты мінез-құлықтың қатар өмір сүретінін эмпирикалық тұрғыда дәлелдейді. Алынған нәтижелер цифрлық өзара әрекеттесуді түсіндіруде контекстке негізделген талдау тәсілдерінің маңыздылығын айқындайды.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы оның білім беру ұйымдары, жастарға бағытталған бағдарламалар және Z ұрпағы арасында онлайн ортада неғұрлым сауатты әрі теңгерімді мінез-құлықты қалыптастыруға бағытталған цифрлық сауаттылық саясаты үшін қолданбалы құндылығында көрінеді.
Түйін сөздер: әлеуметтік желілер; Z буыны; цифрлық тәуелділік; цифрлық тәжірибелер; жастар.
