Психологиялық әл-ауқат, өзіндік тиімділік және мәдени құндылықтар: субъективті спорттық өнімділіктің болжаушылары - Жунусова, А.; Аубакирова, Ж.; Субба, У. (ҚазҰУ Хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы, 2025)
Өзін лайықты чемпиондары бар ел ретінде сипаттайтын Қазақстанның халықаралық аренасындағы беделдің артуына байланысты спорттық жетістіктердің белсенді дамуына байланысты академиялық ортадағы спорттық қызметтің психологиялық аспектілеріне қызығушылықтың артуы байқалады. Зерттеудің өзектілігі студенттік спорт контекстіндегі психологиялық, мәдени және жеке факторларды ескеретін кешенді зерттеулердің болмауынан туындайды. Қолданыстағы зерттеулер психологиялық факторларды олардың өзара әсерін ескермей, оқшауланған түрде қарастырады, сонымен қатар мәдени құндылықтардың студенттердің спорттық іс-әрекетіне әсері жеткілікті зерттелмеген, сонымен қатар өзін-өзі диагностикалау көрсеткіштері мен спорттық жетістіктерді субъективті бағалау арасындағы байланыс туралы тұтас түсінік жоқ. Жоғарыда келтірілген олқылықты ескере отырып, осы зерттеудің мақсаты – өзін-өзі диагностикалайтын психологиялық әл-ауқат деңгейлерінің, өз қабілеттеріне деген сенімділіктің және мәдени құндылықтарды қабылдаудың студент-спортшылар арасындағы өзінің спорттық қызметін субъективті бағалауға әсерін анықтау. Астана қаласының Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясының 237 үшінші курс студенттерін тарта отырып, келесі құралдар қолданылды: аталған студенттердің психологиялық саулығы SAWBF сауалнамасы арқылы өлшенді, өзіндік тиімділігі PSES құралының көмегімен анықталды, мәдени құндылықтар VBN өлшеу моделінің көмегімен қарастырылды, субъективті спорттық өнімділік PSPP сауалнамасының спорттық кіші шкаласының көмегімен есептелді. PROCESS макросындағы ең кіші квадраттық регрессия және модераторлық талдау арқылы тексерілген қатынастар туралы 6 гипотеза ұсынылды. Психологиялық әл-ауқат пен мәдени құндылықтар субъективті спорттық өнімділіктің маңызды болжаушылары болып табылады; бұл ретте мәдени құндылықтар психологиялық әл-ауқат пен субъективті спорттық өнімділік арасындағы байланысқа әсер ететін модератор рөлін атқарады. Басқа факторларды ескере отырып, осы айнымалыны одан әрі зерттеу қажеттілігін көрсетуі мүмкін өзіндік тиімділіктің маңызды тікелей әсерінің болмауы тіркелді. Алынған нәтижелерді студент-спортшыларды психологиялық қолдау бағдарламаларын әзірлеу, спорттық іс-әрекеттің тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар жасау, сондай-ақ спорттық өзін-өзі диагностикалау әдістерін әзірлеу үшін пайдалану мүмкіндігі атап өтіледі. Түйін сөздер: психологиялық әл-ауқат, атлет-студенттер, спортшылар, субъективті спорттық өнімділік, өзіндік тиімділік, мәдени құндылықтар.