Оқушылардың обсессивті-компульсивті бұзылуының психологиялық ерекшеліктері - Қуатбеков, А.; Тапалова, О.; Жиенбаева, Н. (ҚазҰУ Хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы, 2024)
Соңғы жылдары кіші сынып оқушылары арасында обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ) көріністерінің өсуі байқалды, бұл осы мәселені зерттеудің өзектілігін көрсетеді. ОКБ – жасөспірімдік және жасөспірімдік жаста жиі көрінетін невротикалық және стресстік бұзылулардың бірі. Бұл бұзылыс жастардың әлеуметтік бейімделуіне және кәсіби дамуына айтарлықтай әсер етеді, бұл оның әлеуметтік маңыздылығын және ғылыми зерттеулер үшін өзектілігін анықтайды. Зерттеудің мақсаты – бірінші курс студенттері арасында обсессивті-компульсивті бұзылыстың дамуына жеке тұлғалық қасиеттердің ықпалы мен өзара әсер ету ерекшеліктерін анықтау. Зерттеудің негізгі бағыттарына генетикалық бейімділік, отбасылық тәрбие, алаңдаушылық деңгейі және жеке бақылау ерекшеліктері сияқты ОКБ қауіп факторлары мен предикторларын талдау кіреді. Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы студенттер арасында ОКБ-ны ерте диагностикалау және алдын алу қажеттілігімен түсіндіріледі, өйткені бұл бұзылыс жастардың өміршеңдігін, оқу үлгерімін және өмір сүру сапасын төмендетеді. Негізгі болжаушыларды анықтау психикалық денсаулықты қолдау бағдарламалары мен колледж популяцияларына араласуды жақсарта алады. Зерттеу әдістемесі жалпы, әлеуметтік және клиникалық психологияны қамтитын пәнаралық көзқарасқа негізделген. Зерттеу барысында N.V. бейімделген, психопатологияға арналған Symptom Checklist-90-R (SCL-90-R) скринингтік тесті сияқты әдістер қолданылды. Тарабрина, «Үлкен бестік» тұлға сауалнамасы (Л.Ф. Бурлачук бейімделген) және мазасыздықты өзін-өзі бағалау әдісі К.Д. Спилбергер. Зерттеудің негізгі нәтижелері ОКБ дамуының қауіп факторларына тұқым қуалаушылық, авторитарлық ата-аналық стиль, алаңдаушылықтың жоғары деңгейі, шамадан тыс өзін-өзі бақылау және педантизмге бейімділік сияқты жеке тұлғаның ерекшеліктері болуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл факторлар ОКБ белгілерін көрсететін бакалавриат студенттерінің психологиялық портретінің негізін құрайды. Зерттеудің құндылығы ОКБ болжаушыларын терең түсінуде және академиялық және эмоционалдық стресстің жоғарылауы жағдайында студенттерді қолдауға бағытталған профилактикалық стратегияларды құру мүмкіндігінде жатыр. Жұмыс нәтижелерінің практикалық маңыздылығы мынада: алынған мәліметтерді студенттер арасындағы психологиялық тәуекелдерді төмендетуге және олардың білім беру ортасына сәтті бейімделуі мен өзін-өзі жүзеге асыруына жағдай жасауға бағытталған психодиагностика және ОКБ профилактикасының кешенді бағдарламаларын жасауға пайдалануға болады. Түйін сөздер: обсессиялар, компульсиялар, тәртіпсіздік, студенттер, өзін-өзі бақылау, мазасыздық.